Um Gust
Hestavísur úr kistu Bjarna Bjarnasonar
Svara
GUSTUR
Bjarni Bjarnason, Laugarvatni:
GUSTUR
Fljótt varð þess vart, að Gustur var óvenju ganglaginn. Skeiðhrifsurnar urðu strax tilþrifamiklar, enda var bæði hraði og teygja í spori svo mikil, að alveg óvenjulegt var um fola í fyrstu tamningu. Og þótt vekurðin lægi opin fyrir, var töltið dúnmjúkt og hreint …
Gustur minn verður 23 vetra í vor. Sextán ár hefir hann verið minn aðalreiðhestur. Enn er hann mikill gæðingur og afrekshestur, þó að ég, sem best hann þekki, finni ellimerki nokkur. Halda áfram að lesa
Afi og amma áttu oft erfitt þegar þau voru börn …
Vinnan sem mér var ætluð var ekkert smáræði: Hreinsa fjós, smala kvíaám kvölds og morgna, færa kaffi á engjar, verja tún, auk óteljandi endalausra snúninga allan daginn, en þetta var eins og gerðist á bæjum.
Núlifandi menn, konur og karlar, sem fæddust fyrir síðustu aldamót, hafa frá mörgu að segja frá æskuárum sínum, sem miðaldra fólk veit lítið um og unglingar og börn enn minna. Halda áfram að lesa
Hvers vegna menntaskóli að Laugarvatni?
Ástæðan til þess, að ég fór að vinna að því, að hér færi fram kennsla í námsgreinum menntaskóla, var meðal annars sú, að ég hefi svo oft kynnst fluggáfuðum ungmennum, sem áttu þess engan kost að læra undir stúdentspróf, þó að slíkt nám væri þeirra heitasta ósk. …
Auk þess hlýtur það að vera metnaðarmál sveitanna að þeirra æskulýður, í þessu sem öðru, njóti jafnréttis við jafnaldra sína í bæjum svo sem verða má. … Af þessu stafar það, að nú mun mjög lág hundraðstala sveitarfólks ganga langskólabrautina og verða embættismenn, hins vegar munu þess allmörg dæmi, að bændafjölskyldur taki sig upp og flytji búferlum til bæjanna einungis með það fyrir augum að auðvelda skólagöngu barna sinna.
Ýmsir telja það skaðlegt, að aðeins bæjarmenn verði embættismenn. Fortíðin sýnir það líka, að bændasynir hafa ekki staðið öðrum að baki í embættisrekstri né vísindastörfum.
(Úr minningakistu Bjarna Bjarnasonar)
Ættfæði: Föðurættin – Af sr. Auðunni Jónssyni á Stóruvöllum í Landsveit
Sr. Auðunn Jónsson var kominn í beinan karllegg af Jóni Arasyni, biskupi, svona: Faðir sr. Auðuns var sr. Jón Hannesson á Mosfelli í Mosfellssveit, sonur Hannesar bónda í Marteinstungu í Holtum, Jónssonar á Reykjarhóli í Fljótum, Magnússonar á Reykjum, Eiríkssonar í Djúpadal í Skagafirði, Magnússonar á Reykjum, og var Magnús sonur sr. Björns á Melstað, Jónssonar Arasonar. Halda áfram að lesa
Hafnfirðingar voru greint fólk og harðduglegt
Barnauppeldið var á vissan hátt til fyrirmyndar, að vísu voru til mjög fátæk heimili, sem hvorki gátu klætt börn sín né fætt svo vel væri, en börnin vou svo góð að ég kynntist aldrei á langri ævi betri börnum og unglingum en hér voru árin mín í Hafnarfirði.
Líf og starf í 75 ár : rætt við Bjarna á Laugarvatni
Þannig þróaðist nú þetta, að ég varð skólastjóri en það get ég sagt þér, að fátæktin var mitt lang erfiðasta, viðkvæmasta og um leið jafnvel mitt mesta áhyggju og áhugaefni, þótt ef til vill sé einkennilegt að orða þetta svona. Mörg barnanna voru svöng og enn fleiri voru illa klædd í kuldum og úrkomu. Allmarga drengi vantaði gersamlega skjólföt. Ef drengir blotnuðu illa, gátu þeir ekki komið í skólann daginn eftir vegna fataleysis. Þegar börn vantaði í skólann og engin boð komu um ástæðuna, fór ég heim til þeirra. Ég gat jafnan lítið gert, en reyndi að hughreysta foreldrana og talaði svo við ráðamenn um úrbætur.
Um Hálmholt, Hjálmholts-Vesturkot og fólk
Hálmholtskot eða Hjálmholts-Vesturkot, sem í kirkjubókum var oftast nefnt Vesturkot og var allt sama jörðin, stóð 350 m norðvestur af bænum í Hjálmholti og var hjáleiga frá höfuðbólinu eins og nafnið segir til um, „bygð skamt frá heimatúninu fyrir manna minni,“ eins og segir í Jarðabók Árna Magnússonar frá 1709. Kvikfé bóndans það ár var þrjár kýr, tvær kvígur að fyrsta kálfi, tveir kálfar, 25 ær, 13 sauðir, 25 lömb og þrír hestar. „Kostir allir og ókostir sem á heimajörðunni.“ Halda áfram að lesa
Straumur
Meðan afi minn, Bjarni Bjarnason, var skólastjóri í Hafnarfirði (1915-1929), keypti hann í félagi við Þórð Edilonsson, lækni, „fjárjörð í nágrenni Hafnarfjarðar, Strauminn“ (Matthías I. 1964. „Líf og starf í 75 ár: rætt við Bjarna á Laugarvatni“. Þjóðólfur, 5. desember). Þar rak hann í 12 ár (1918-1930) stórbú, fjár- og kúabú, samhliða skólastjórninni. „Mér þótti alltaf mest varið í fallegar hámjólka kýr og ég átti 14 kýr í Straumi. Það er svolítið sérkennilegt því þar er mjög léleg grasnyt. En til stuðnings því, að vit hafi verið í þessu starfi, vil ég segja þér frá því, að til mín kom Þorvaldur Jónsson bóndi í Hjarðarholti í Stafholtstungum. Hann er landskunnur bóndi vegna fyrirmyndar á mörgum sviðum landbúnaðar og hann sagði, að hann hefði aldrei séð 14 kýr í einu fjósi jafn glæsilegar. Margar voru þá nýbornar og allar mjólkandi. Þessu gat ég ekki gleymt“, sagði hann sjálfur um búreksturinn (Sama heimild).
Allir Íslendingar þekkja hið fallega hús í Straumi í Straumsvík, sem blasir við handan víkurinnar frá Álverinu, þegar ekin er Reykjanesbrautin. Húsið byggði afi, eftir teikningu Guðjóns Samúelssonar, eftir að íbúðarhús og hlaða á jörðinni brunnu til kaldra kola árið 1926. Húsið i Straumi hefur Guðjón því teiknað um sama leyti og hann teiknaði Héraðsskólann að Laugarvatni, fegursta húsið á Íslandi.
Hér fylgir grein Gísla Sigurðssonar um jörðina Straum úr Lesbók Mbl. árið 2000, og þar á eftir samtímafrétt úr Vísi um brunann í Straumi. Halda áfram að lesa
Háseti í Þorlákshöfn
Fyrir skömmu birti ég hér samantekt um ætt pabba, Þorkels Bjarnasonar. Þar kom m.a. fram að afi, Bjarni Bjarnason, hefði stundað sjóróðra frá Þorlákshöfn á vetrarvertíð 1908 og 1909, þá 18 og 19 ára gamall. Í pappírum sem varðveist hafa frá honum er handskrifað uppkast, sem hann ætlaði til birtingar í Suðra III, sem kom út að honum látnum árið 1975. Ekki varð af því, uppkastið var talið „frumdrög að ritgerð sem hann hefur ætlað … sér að umrita og fullgera undir prentun“.
Eins og flestum er væntanlega kunnugt safnaði og gaf Bjarni út Suðra, þætti úr framfarasögu Sunnlendinga frá Lómagnúp að Hellisheiði, í þremur bindum. Fyrsta bindið kom út 1969, annað 1970, árið sem hann lést, en því þriðja náði hann ekki að fylgja sjálfur eftir til prentunar.
Ég leyfi mér að birta hér þetta uppkast afa, að mestu stafrétt, en hnika einstöku sinnum við kommusetningu og stafsetningu, og einstaka orð, sem erfitt var að lesa úr með fullri vissu merki ég með (?). Einnig setti ég inn millifyrirsagnir, til að létta á lestrinum.
Vonandi hafa einhverjir jafn gaman af því og ég að lesa þessa fróðlegu lýsingu á verbúðalífi á Íslandi fyrir 120 árum.