Um Hálmholt, Hjálmholts-Vesturkot og fólk

Birt þann af
Svara

Hálmholtskot eða Hjálmholts-Vesturkot, sem í kirkjubókum var oftast nefnt Vesturkot og var allt sama jörðin, stóð 350 m norðvestur af bænum í Hjálmholti og var hjáleiga frá höfuðbólinu eins og nafnið segir til um, „bygð skamt frá heimatúninu fyrir manna minni,“ eins og segir í Jarðabók Árna Magnússonar frá 1709. Kvikfé bóndans það ár var þrjár kýr, tvær kvígur að fyrsta kálfi, tveir kálfar, 25 ær, 13 sauðir, 25 lömb og þrír hestar. „Kostir allir og ókostir sem á heimajörðunni.“ Halda áfram að lesa →

Straumur

Birt þann af
Svara

Meðan afi minn, Bjarni Bjarnason, var skólastjóri í Hafnarfirði (1915-1929), keypti hann í félagi við Þórð Edilonsson, lækni, „fjárjörð í nágrenni Hafnarfjarðar, Strauminn“ (Matthías I. 1964. „Líf og starf í 75 ár: rætt við Bjarna á Laugarvatni“. Þjóðólfur, 5. desember). Þar rak hann í 12 ár (1918-1930) stórbú, fjár- og kúabú, samhliða skólastjórninni. „Mér þótti alltaf mest varið í fallegar hámjólka kýr og ég átti 14 kýr í Straumi. Það er svolítið sérkennilegt því þar er mjög léleg grasnyt.  En til stuðnings því, að vit hafi verið í þessu starfi, vil ég segja þér frá því, að til mín kom Þorvaldur Jónsson bóndi í Hjarðarholti í Stafholtstungum. Hann er landskunnur bóndi vegna fyrirmyndar á mörgum sviðum landbúnaðar og hann sagði, að hann hefði aldrei séð 14 kýr í einu fjósi jafn glæsilegar. Margar voru þá nýbornar og allar mjólkandi. Þessu gat ég ekki gleymt“, sagði hann sjálfur um búreksturinn (Sama heimild).

Allir Íslendingar þekkja hið fallega hús í Straumi í Straumsvík, sem blasir við handan víkurinnar frá Álverinu, þegar ekin er Reykjanesbrautin. Húsið byggði afi, eftir teikningu Guðjóns Samúelssonar, eftir að íbúðarhús og hlaða á jörðinni brunnu til kaldra kola árið 1926. Húsið i Straumi hefur Guðjón því teiknað um sama leyti og hann teiknaði Héraðsskólann að Laugarvatni, fegursta húsið á Íslandi. 

Hér fylgir grein Gísla Sigurðssonar um jörðina Straum úr Lesbók Mbl. árið 2000, og þar á eftir samtímafrétt úr Vísi um brunann í Straumi. Halda áfram að lesa →

Háseti í Þorlákshöfn

Birt þann af
Fyrir skömmu birti ég hér samantekt um ætt pabba, Þorkels Bjarnasonar. Þar kom m.a. fram að afi, Bjarni Bjarnason, hefði stundað sjóróðra frá Þorlákshöfn á vetrarvertíð 1908 og 1909, þá 18 og 19 ára gamall. Í pappírum sem varðveist hafa frá honum er handskrifað uppkast, sem hann ætlaði til birtingar í Suðra III, sem kom út að honum látnum árið 1975. Ekki varð af því, uppkastið var talið „frumdrög að ritgerð sem hann hefur ætlað … sér að umrita og fullgera undir prentun“.
     Eins og flestum er væntanlega kunnugt safnaði og gaf Bjarni út Suðra, þætti úr framfarasögu Sunnlendinga frá Lómagnúp að Hellisheiði, í þremur bindum. Fyrsta bindið kom út 1969, annað 1970, árið sem hann lést, en því þriðja náði hann ekki að fylgja sjálfur eftir til prentunar.
     Ég leyfi mér að birta hér þetta uppkast afa, að mestu stafrétt, en hnika einstöku sinnum við kommusetningu og stafsetningu, og einstaka orð, sem erfitt var að lesa úr með fullri vissu merki ég með (?). Einnig setti ég inn millifyrirsagnir, til að létta á lestrinum.
     Vonandi hafa einhverjir jafn gaman af því og ég að lesa þessa fróðlegu lýsingu á verbúðalífi á Íslandi fyrir 120 árum.

Halda áfram að lesa →

Ættfræði: Föðurættin í stuttu máli

Birt þann af

Hulda Björk (1948), Guðmundur Birkir (1948), Bjarni (1954), Þorbjörg (1955), Þorkell (1957), Hreinn (1959) og Gylfi (1961) eru börn Þorkels Bjarnasonar (1929-2006), hrossaræktarráðunautar BÍ, og Ragnheiðar Esterar Guðmundsdóttur (1927-2018).

Þorkell er sonur Bjarna (1889-1970) skólastjóra, bústjóra, hestamanns og alþingismanns á Laugarvatni, Bjarnasonar bónda á Búðarhóls-Austurhjáleigu (Hólavatni) og Búðarhóli í Austur-Landeyjum. Halda áfram að lesa →

Ættfræði: Föðurættin

Birt þann af

Systkinin Hulda Björk (f. 1948), Guðmundur Birkir (f. 1948), Bjarni (f. 1954), Þorbjörg (f. 1955), Þorkell (f. 1957), Hreinn (f. 1959) og Gylfi (f. 1961) eru börn Þorkels Bjarnasonar, hrossaræktarráðunautar BÍ, og Ragnheiðar Esterar Guðmundsdóttur (1927-2018). Um ætt hennar má fræðast í mörgum pistlum frá 2017 á gangleri.is, hún er af Jóelsætt, Pálsætt á Ströndum og Thorarensensætt, sem um allar hafa verið tekin saman gagnmerk rit og heimildir nægar. Halda áfram að lesa →

Ávarp á lokahófi Selfoss-Körfu, 9. maí 2026

Birt þann af

Heiðraða samkoma, ágætu vinir!

 

Það er mér sannur heiður að fá að standa hér og ávarpa þennan góða hóp.

 

Ég ætla að nýta þetta tækifæri til stuttrar, sögulegrar upprifjunar, því margir hér inni voru ekki fæddir þegar það átak hófst, sem enn stendur, við uppbyggingu körfuboltans á Selfossi, og margt fólk hér að auki, sem ekki kom inn í starfið fyrr en löngu seinna.

Halda áfram að lesa →

Úr dagbókinni 2025

Birt þann af

Hér er heildarsafn hefðbundis kveðskapar undirritaðs á árinu 2025. Safnið telur rétt tæpar 300 tækifærisvísur og erindi lengri kvæða, alveg óritskoðað samkvæmt venju.

 

04.01.25

Ólga er meðal hestamanna á höfuðborgarsvæðinu vegna þeirrar ráðstöfunar sveitarfélaga að banna dreifingu taðs sem gengur undan hrossunum á opin svæði og að nýta það þannig til uppgræðslu. Nú skal taðinu, sem margir kalla hrossaskít, skilað til Sorpu, sem af þessu innheimtir móttökugjald sem er nærri 26 kr. á kílóið.

 

Til að varast þau eru vítin

og víð er peningahítin.

Fyrir eyðslukló þrekna,

afla þarf tekna

og skattleggja hrossaskítinn.

 

Halda áfram að lesa →

Áramótakveðja 2025

Birt þann af

Koma önnur áramótin,
í andakt tímans vatnaskil.
Af fyrri dögum fyllist nótin.
Flögrar minning baka til.
Grafa nýjan farveg fljótin.
Færist sólin hærra‘ á þil.

 

Áfram hvert nú liggur leiðin?

Lá í fangið válegt nið?

Verður ströng og viðsjál heiðin?

Var á götu lokað hlið?

Klæðist hlýju nakin neyðin?

Náðist göfugt stefnumið?

 

Gott að muna, enn og aftur;

allir lifa misjöfn kjör.

Þannig enginn er víst skaptur,

við öllu hafi lokasvör.

Býr í okkur undrakraftur

ef við saman stýrum för.

 

 

 

 

 

 

Hin kristilegu kærleiksblóm

Birt þann af
Hvað er „kristilegt siðferði“? Hver eru „hin kristnu gildi“ sem öfgafullir hægrimenn tönnlast á að séu nú í stórhættu hér á landi og þurfi að verja með öllum ráðum, aðallega fyrir „innrás“ fólks úr öðrum menningarhefðum? Helstu meðulin til varnar kristnu siðferði í landinu virðast vera að loka landamærunum og reka útlendinga heim til sín, kenna Biblíusögur í grunnskólum og reka konur aftur inn á heimilin, til undaneldis og barnauppeldis. Þannig verði „Ísland frábært aftur“, svo vitnað sé í slagorðin. Róið er undir hatri á útlendingum, á ólíkum menningarheimum, á öllu frjálsræði, og háðsleg fyrirlitning er berlega látin í ljós gagnvart auðsýndri umhyggju fyrir náunganum.
 
Þegar ég var að alast upp kenndi móðir mín mér, með dyggri aðstoð barnaskólakennarans Rósu B. Blöndals, að kristilegar dygðir fælust einkum í því að fyrirgefa, koma vel fram og af virðingu, að elska náungann, að hjálpa þeim sem á þyrftu að halda, að sýna hógværð en hreykja sér ekki, finna til samlíðunar með öðrum og sýna kærleika bæði í orði og verki.
 
Hinsvegar var látið skýrt í ljós að sundurlyndi, reiði, hatur, misskipting, sjálfselska, hroki og yfirlæti, baktal og niðurlæging, brottrekstur, einelti, ofbeldi og útskúfun, græðgi og sérgæska væru lestir, með öllu ósæmilegir og ókristilegir. Og þó mamma hafi af hjartagæsku sinni auðvitað aldrei farið út í helvítisóttapredikanir, þá var helvíti og djöfullinn sjálfur á sínum vísa stað í vitundinni.
 
Ég hef reyndar ekki farið í messu lengi og því kann að vera að kominn sé nýr boðskapur um kristnar dygðir; að Jesú bróðir besti leyfi börnunum ekki lengur að koma til sín, heldur hreki þau með skömm á brott, meðan hann graðgar sjálfur í sig öllum fiskinum og öllu brauðinu, að hann sé ekki lengur „hinn góði hirðir“ sem vakir yfir öllum sauðum sínum, heldur aðeins þeim hvítu og kollóttu en sigi hundinum í og flæmi burt þá svörtu, mórauðu og flekkóttu, að hann kasti nú sjálfur fyrsta steininum í afvegaleidda, sjúka og stríðshrjáða?
 
Ef svo er, þá er Miðflokksfólk og málgagn þess, Morgunblaðið, vissulega með sína kristinfræði á hreinu.
 
Hinsvegar þykist ég vita að svo er alls ekki, heldur að hinn kristilegi kærleiksboðskapur sé enn sá sami og hafður var fyrir mér í bernsku.
 
Öfgahægrið á Íslandi, eins og í vaxandi mæli um allan „hinn kristna heim“ er því, þvert á hástemmdar yfirlýsingar, að boða andkristilega stefnu, ósæmilegt siðferði, að gera strandhögg á eilífðarlandið og róa „lastafleyi andskotans“ til hafnar, svo gripið sé til orðfæris rétttrúnaðarins.
 
Daðra, með dapurlegt negg
og deilur um keisarans skegg,
við sundrungarfjandann
en sannkristna andann
sækja með oddi egg.