I
Finnurðu dálítinn dofa?
Einn daginn mun eflust til rofa
ef safnar þú kröftum
gegn kvölum og höftum.
Gott er sjúkum að sofa.
II
Væntingar eru út vatnaðar
ef verðmiða snúast um fatnaðar.
Að eltast við „drasl“
er innantómt basl.
Bíða má sér til batnaðar.
III
Erfiði öllum er gott
enda ber það um vott
stefnumið mýlt.
En streðinu illt
að láta í lekan pott.
IV
Um það er ekki að fárast
að ævigangan mun klárast.
En oft svo til hagar
að eftirsjá nagar.
Fjör er flestum sárast.
V
Vinátta sterkur er strengur.
Að stuðningi mikill er fengur
ef allt fer í kekki.
Vantar þó ekki
vini þá vel gengur.
VI
Ef að til efstu stundar
æviveg keikur skundar
þá öruggast er
að hafa augun hjá sér
því hart bíta konungs hundar.
VII
Sést ef brugðið er Bleik!
Ef böðlast er áfram í reyk!
Í augnabliksfuna
þarf alltaf að muna:
Hóf er best í hverjum leik.
VIII
Hollt er halla að styðja,
hindrun úr götu að ryðja.
Ef þú ert nær
og um það ert fær,
betra er að iðja en biðja.
IX
Götur ætíð gangið keik,
Glöð og hnuggin, sterk og veik.
Þó að vel sjáist
um það ekki fáist:
Ellin hallar öllum leik.
X
Oft sýnist bólsturinn blakkastur,
bjargráðaturninn hvað skakkastur,
og straumröstin hærri,
ef stendur of nærri.
Heima er hundurinn frakkastur.
XI
Einstök engin tár
eða brostnar þrár
í heimi hér.
Hefur hver
sín að binda sár.
XII
Margt er mannanna mein.
Til bóta er brautin þó bein.
Fyrst: Það þarf
að fá í arf
fleira en auðæfi ein.
XIII
Bratt er á líf að læra.
Það ljós þarf ungum að færa
að ljósmynda kóðann:
Lengi skal góðan
graut á gólfi hræra.
XIV
Sértu valtur og veill
vittu, þinn er ei feill
ofan að detta
heldur örlagagletta,
því fall er fararheill.
XV
Ef að þú efast um sinn
axlaðu frekar þín skinn
og harkaðu‘ af þér,
hér ekkert er
fullreynt í fyrsta sinn.
XVI
Er höndin við hjarta þitt köld?
Hífðu frá birtunni tjöld
og allt verður gjallra
því ekki er allra
daga komið kvöld.
XVII
Þó heiminn sé heilmargt að plaga,
með hugsun margt má laga.
Ég gefið mér gat
mikinn mat
og marga helgidaga.
XVIII
Þó einhver á anda þinn skyggi
undir skín ljóminn þinn dyggi.
Í myrkur flýr bull,
og mundu, að gull
skín, þó á skarni liggi.
XIX
Við eigum vandratað flest
og á vegunum oft hefur hvesst.
Þó einhver ei bogni
fer hér enginn í logni.
Af misjöfnu börn þrífast best.
XX
Ágirndin áfram keyrir.
Fyrir eyðslu flestir meyrir.
En staldrið nú við
vítt markaðshlið.
Græddur er geymdur eyrir.
XXI
Fávisku fátt er til varna
og fljótfærnin, bölvuð a‘tarna.
Þannig heimur er gerður
að höfuðið verður
fótum falli að varna.
XXII
Gagnast lítt skyr í skeið
eða skrautleg, ljúffeng sneið
ef þarft ekkert geri,
þó að mig beri
hugurinn hálfa leið.
XXIII
Ljóma af lífi stafar
og lítt hefur orðið til tafar.
Oft má svo vera.
Allir þó bera
eitthvert mein til grafar.
XXIV
Vítt hlaupa sumir um vengin,
vonglaðir, réttu með tengin.
Ef opnum skápinn,
sést í skrápinn.
Amalaus er enginn.
XXV
Eins og úr helju heimt,
úr huga minningu streymt.
Þegar ljósgeislar fara
leitum við svara.
Betra er geymt en gleymt.
XXVI
Mannskepnan háir hildi.
Hver eru lífsins gildi
og siðferðisþrá
þegar að sá
heggur er hlífa skyldi?
XXVII
Hress og háttvís mér smeygi
í hárauðar buxur, mig teygi
í bolinn minn víða.
Já, best er að kvíða
ekki ókomnum degi.
XVIII
Daglegir flokkadrættir,
drýldnir ruddarnir mættir.
Á flestum má finna
að falsi má linna.
Garður er granna sættir.
XXIX
Á mál skal af sanngirni sæst.
Síður ef einn lætur hæst.
Stattu við þitt.
Þekktu og hitt
að flótti er falli næst.
XXX
Þekkt er af veraldarveirunum
í vísindarannsóknargeirunum
og alþjóð það sér
að asninn, hann er
auðkenndur á eyrunum.
XXXI
Hver sá er kökuna sker
fær kipring í augun á sér.
Einnig vill deila
og eiga það heila
því gleymt er þá gleypt er.
XXXII
Heyrist oft grobb og gjálfur
gumar um sjálfan sig kálfur.
Sá kappi er enginn
sem klippir á strenginn
né gefur sér gæfuna sjálfur.
XXXIII
Margir til metorða teygjast,
að Mammoni líka hneigjast.
En samt, allar stundir,
er siðferðið undir.
Sér lætur hygginn segjast.
XXXIV
Ef einhver rakar öllu’ að sér
ekkert úr býtum annar ber.
Við reisn að lifa,
í lög þarf skrifa:
Jöfnuður góður allur er.
XXXV
Ei kennir ef kulnað er tárið
né kembir, ef visnað er hárið.
Að því gáir:
Ekki tjáir
að búa um banasárið.
XXXVI
Dæma orðin dulin.
Dýr eru loforð mulin.
Í sann og veru
sárin eru
hættulegust hulin.
XXXVII
Vor mun fylgja vetri,
varlegt fet, svo metri.
Barnið sér
að biðin er
bráðræðinu betri.
XXXVIII
Að vera góður og glaður
er gæfa, ef laus við blaður.
Stöðugt að æpa,
er orðhengilsræpa.
Hljóður er hygginn maður.
XXXIX
Ef blaut og húmskyggð er heiðin
verður háskaleg fantareiðin
ef aldrei er vægt.
Svo farðu þér hægt.
Greiðfær er glötunarleiðin.
XXXX
Ekkert liggi í leynum,
leitum, veltum við steinum.
Sannleika tryggjum
er samfélag byggjum.
Fátt segir af einum.
XXXXI
Andúð upp vilja keyra,
útlenska niður reyra.
Það fólsku lýsir
því löngum fýsir
eyrun illt að heyra.
XXXXII
Í dóm nú af drengskap ég legg
deilur um keisarans skegg.
En leikur er patt
ef logið er satt.
Blað skilur bakka og egg.
XXXXIII
Kannski má stinga á kýlin?
Með kennslu leiðrétta stílinn?
Í Grímsnesi, Súdan
sama er skútan
og jöfn eru bræðra býlin.
XXXXIV
Tíminn strýkur um strengi,
styrkum höndum – og lengi
órar mann síst
það eitt sem er víst:
-Valt er veraldar gengi-
XXXXV
Heyrið mig! Höfum við rödd?
Hvar erum við stödd?
Svo er máldaginn gerður
að í manninum verður
aldrei ágirndin södd.
XXXXVI
Þó undan framanum fjari
og fram í gráðið ég stari
þá vonin er heit
og í hjarta mér veit
að kemst þótt hægt fari.
XXXXVII
Þó aðdráttaraðferðir þróir
og engu í framhaldi sóir,
eignast vilt allt.
Vita þú skalt:
Ekk’ er allt gull sem glóir.
XXXXVIII
Margt hefur mannvonskan hrakið
og margur er stunginn í bakið.
En það boðorð ei efað
að betra er sefað
en illt sem upp er vakið.
XXXXIX
Sjaldan er sannleikur skýrari,
sókn eftir vindi rýrari
en við hækkandi sól
og hátíðleg jól
því dyggð er gulli dýari.
L
Fástu því ekki um amann
við auðævin, völdin og framann.
Veittu gæfuríkt skjól
og gleðileg jól
því maður er manns gaman.
„Sum skáld fylla margar ljóðabækur, og öldin gerir orð þeirra og hugmyndir að sínum; en svo getur alteins farið að fáar einar línur úr æviverki þeirra lifi þá, og í mörgu falli ekki ein. Ágætur bókmentafrömuður hefur komist svo að orði útaf Söknuði Jóhanns: „Jóhann er eins kvæðis maður og það er honum nóg, margur má una við minna.“ Ég held næstum að óhætt væri að taka meira af: flest skáld verða að láta sér nægja ekki einusinni það. Því þótt þeir hafi ritað þúsund kvæða á þolinmóðan pappírinn, hafa þeir ekki fundið í brjósti þjóðarinnar hið endíngargóða efni er geyma kunni um aldur letur þeirra. Fæst skáld ná því nokkru sinni að skrá letur kvæða sinna í þann stað einn þar sem kvæði eiga heima. Halda áfram að lesa →
Vigdís Finnbogadóttir, fyrsta konan í víðri veröld sem varð þjóðkjörinn forseti, er 90 ára í dag.
Vigdís kveikti vonarglóð
sem varð að stóru báli:
Syngjum landi ástaróð,
öllu höfnum prjáli.
Klafa brjótið, kannið slóð,
konur, beitið páli!
Saman tali þjóð við þjóð
þýðu friðarmáli.
Sitjandi í brekkunni við kynbótavöllinn á Landsmóti hestamanna í Reykjavík 2018, blaðandi í mótsskránni og hlustandi á þulina þylja upp nöfn hrossanna sem fyrir augu bar, feðra þeirra, mæðra og stundum móðurforeldranna líka, kom stundum fyrir að mér væri sem strokið andhæris um málvitundina. Þessi tilfinning varðaði stafsetningu, beygingar og nafnaval. Ég ákvað því að skoða nánar nafngiftir hrossanna í mótsskránni og velta fyrir mér „frávikum“ m.v. eigin máltilfinningu. Ekki eru þessar vangaveltur á neinn hátt vísindalegar, til þess skortir mig dýpri málfræðiþekkingu og væri gaman ef vísindamenn á því sviði leiðréttu það sem missagt kann að vera.
Halda áfram að lesa →
Hvað annað sem um rímur og rímnahætti má segja eru bragarhættirnir hreint afbragð til að æfa sig í meðferð tungumálsins, til að efla orðaforða, sníða hugsun sinni stakk og koma frá sér, þegar best lætur, meitluðum, vitrænum hendingum. Sléttubönd eru hvað vandmeðfarnasti bragarhátturinn, en lesa má slíkar vísur jafnt aftur á bak sem áfram án þess bragarhátturinn riðlist. Best er ef merkingin snýst við, eftir því hvorn veginn er lesið. Slíkar vísur eru kallaðar „refhverf sléttubönd“. Meðfylgjandi eru nokkrar hringhendar sléttubandavísur, jafnvel dýrari, og þó skáldskapurinn í þeim sé ekki rishár eru þær afrakstur skemmtilegrar glímu höfundarins við tungumálið. Og það er einmitt galdurinn: Að glíma við tungumálið, svo það deyi ekki átakalaust!
Halda áfram að lesa →
Það eru ekki bara bankarnir okkar sem rændir voru innan frá. Smá saman er verið að hola innan móðurmálið með einhæfni og merkingarlausum frösum. Þessu verður ekki betur lýst en með því að vitna í Andra Snæ Magnason, en í smásögunni Sofðu ást mín segir hann svo:
„Peningafölsurum er hent í steininn vegna þess að þeir offramleiða peninga sem eyðileggja hagkerfið þegar gjaldmiðillinn tapar gildi sínu. En hver á að spyrna við fótum þegar gengi dýrustu orða tungunnar lækkar? Setningar eins og „ég elska þig“ þokast sífellt nær frösum eins og „I love you“ sem hafa fyrir löngu tapað allri merkingu. „I love you“ merkir ekki mikið meira en „mér líkar alveg sæmilega við þig“ eða jafnvel „bless“ og oft „ekki neitt“. Í hvert skipti sem maður elskar að borða ís, eða maður elskar Toyotur og pizzur, þá fellur gengið og menn þurfa sífellt fleiri og stærri lýsingarorð til að tjá hug sinn. Unglingar sóa orðinu á fyrsta stefnumóti og menn prenta það á boli og loks endar það sem klisja sem er ekki eyðandi á nokkurn mann. En hvernig á maður að orða sínar dýpstu tilfinningar þegar orðið sjáflt verður merkingarlaust? Ef það er búið að slíta það úr sambandi við hjartað og tengja það í staðinn við plasthjörtu og súkkulaði. […]
Hvað gerum við ef „ég elska þig“ verður jafn lítils virði og ágætt eða sæmilegt „I love you“? Þá hefur hjartað ekkert til að nota nema úrelta mynt. […]
Amma hefur aldrei sagt þetta orð svo ég viti. Samt veit ég að það býr í henni, hún geymir það eins og gimstein, orðið skín úr augum hennar.“
Sögnin „að elska“ er smám saman að missa gildi sitt í tungumálinu og það sama á við um fjöldamörg önnur innihaldsrík og lýsandi orð. Í hvert sinn sem fólk t.d. „gerir“ listaverk (ljóð, leikrit, málverk o.s.frv) forsmáir það sagnir eins og að yrkja, semja, mála – og fletur út málið.
Og í hvert skipti sem þjóðin velur til forystu spillta aflandsprinsa og svindlara gengisfellir hún falleg og nauðsynleg orð eins og „siðferði“ og „heiðarleiki“ og holar innan allan merkingargrunninn svo hann hrynur.
Á hverju eiga næstu kynslóðir að byggja siðferðisgrunn sinn ef orðin sjálf verða merkingarlaus? Ef búið er að slíta þau frá rótum með því að tengja þau við hvern sem er, hampa og lyfta í hæstu hæðir mönnum sem láta eins og það sé bara allt í lagi að vera siðlaus svindlari?
Um daginn barst inn um póstlúguna hjá mér fréttabréf frá Sveitarfélaginu Árborg þar sem fram kom að sveitarfélagið hefði samið við ákveðið fyrirtæki um „framkvæmd sópunar“ gatna. Framkvæmdinni var síðan lýst nánar, sem er aukaatriði hér, en þó má geta þess að ekkert var minnst á framkvæmd útboðs vegna framkvæmdarinnar.
Framkvæmd sópunar er mikið þjóðþrifaverk, eins og alþjóð veit, en vandasamt. Oft vakna ég t.d. upp, horfandi niður á hendur mér í óvissu, með kústinn í einari en ryksugubarkann í hinari. Mér er ómögulegt að framkvæma ákvarðanatöku um það hvort ég eigi að ráðast í framkvæmd sópunar eða ryksugunar, þó ljóst sé að löngu tímabært sé að ráðast í slíkar framkvæmdir.
Við þessar aðstæður framkvæmir kona mín jafnan á mér niðurskurð úr snörunni, fljótt og vel, og ég framkvæmi þá vilja hennar.
