Straumur

Meðan afi minn, Bjarni Bjarnason, var skólastjóri í Hafnarfirði (1915-1929), keypti hann í félagi við Þórð Edilonsson, lækni, „fjárjörð í nágrenni Hafnarfjarðar, Strauminn“ (Matthías I. 1964. „Líf og starf í 75 ár: rætt við Bjarna á Laugarvatni“. Þjóðólfur, 5. desember). Þar rak hann í 12 ár (1918-1930) stórbú, fjár- og kúabú, samhliða skólastjórninni. „Mér þótti alltaf mest varið í fallegar hámjólka kýr og ég átti 14 kýr í Straumi. Það er svolítið sérkennilegt því þar er mjög léleg grasnyt.  En til stuðnings því, að vit hafi verið í þessu starfi, vil ég segja þér frá því, að til mín kom Þorvaldur Jónsson bóndi í Hjarðarholti í Stafholtstungum. Hann er landskunnur bóndi vegna fyrirmyndar á mörgum sviðum landbúnaðar og hann sagði, að hann hefði aldrei séð 14 kýr í einu fjósi jafn glæsilegar. Margar voru þá nýbornar og allar mjólkandi. Þessu gat ég ekki gleymt“, sagði hann sjálfur um búreksturinn (Sama heimild).

Allir Íslendingar þekkja hið fallega hús í Straumi í Straumsvík, sem blasir við handan víkurinnar frá Álverinu, þegar ekin er Reykjanesbrautin. Húsið byggði afi, eftir teikningu Guðjóns Samúelssonar, eftir að íbúðarhús og hlaða á jörðinni brunnu til kaldra kola árið 1926. Húsið i Straumi hefur Guðjón því teiknað um sama leyti og hann teiknaði Héraðsskólann að Laugarvatni, fegursta húsið á Íslandi. 

Hér fylgir grein Gísla Sigurðssonar um jörðina Straum úr Lesbók Mbl. árið 2000, og þar á eftir samtímafrétt úr Vísi um brunann í Straumi. Halda áfram að lesa →

Háseti í Þorlákshöfn

Fyrir skömmu birti ég hér samantekt um ætt pabba, Þorkels Bjarnasonar. Þar kom m.a. fram að afi, Bjarni Bjarnason, hefði stundað sjóróðra frá Þorlákshöfn á vetrarvertíð 1908 og 1909, þá 18 og 19 ára gamall. Í pappírum sem varðveist hafa frá honum er handskrifað uppkast, sem hann ætlaði til birtingar í Suðra III, sem kom út að honum látnum árið 1975. Ekki varð af því, uppkastið var talið „frumdrög að ritgerð sem hann hefur ætlað … sér að umrita og fullgera undir prentun“.
     Eins og flestum er væntanlega kunnugt safnaði og gaf Bjarni út Suðra, þætti úr framfarasögu Sunnlendinga frá Lómagnúp að Hellisheiði, í þremur bindum. Fyrsta bindið kom út 1969, annað 1970, árið sem hann lést, en því þriðja náði hann ekki að fylgja sjálfur eftir til prentunar.
     Ég leyfi mér að birta hér þetta uppkast afa, að mestu stafrétt, en hnika einstöku sinnum við kommusetningu og stafsetningu, og einstaka orð, sem erfitt var að lesa úr með fullri vissu merki ég með (?). Einnig setti ég inn millifyrirsagnir, til að létta á lestrinum.
     Vonandi hafa einhverjir jafn gaman af því og ég að lesa þessa fróðlegu lýsingu á verbúðalífi á Íslandi fyrir 120 árum.

Halda áfram að lesa →

Ættfræði: Föðurættin í stuttu máli

Hulda Björk (1948), Guðmundur Birkir (1948), Bjarni (1954), Þorbjörg (1955), Þorkell (1957), Hreinn (1959) og Gylfi (1961) eru börn Þorkels Bjarnasonar (1929-2006), hrossaræktarráðunautar BÍ, og Ragnheiðar Esterar Guðmundsdóttur (1927-2018).

Þorkell er sonur Bjarna (1889-1970) skólastjóra, bústjóra, hestamanns og alþingismanns á Laugarvatni, Bjarnasonar bónda á Búðarhóls-Austurhjáleigu (Hólavatni) og Búðarhóli í Austur-Landeyjum. Halda áfram að lesa →

Ættfræði: Föðurættin

Systkinin Hulda Björk (f. 1948), Guðmundur Birkir (f. 1948), Bjarni (f. 1954), Þorbjörg (f. 1955), Þorkell (f. 1957), Hreinn (f. 1959) og Gylfi (f. 1961) eru börn Þorkels Bjarnasonar, hrossaræktarráðunautar BÍ, og Ragnheiðar Esterar Guðmundsdóttur (1927-2018). Um ætt hennar má fræðast í mörgum pistlum frá 2017 á gangleri.is, hún er af Jóelsætt, Pálsætt á Ströndum og Thorarensensætt, sem um allar hafa verið tekin saman gagnmerk rit og heimildir nægar. Halda áfram að lesa →

Áramótakveðja 2025

Koma önnur áramótin,
í andakt tímans vatnaskil.
Af fyrri dögum fyllist nótin.
Flögrar minning baka til.
Grafa nýjan farveg fljótin.
Færist sólin hærra‘ á þil.

 

Áfram hvert nú liggur leiðin?

Lá í fangið válegt nið?

Verður ströng og viðsjál heiðin?

Var á götu lokað hlið?

Klæðist hlýju nakin neyðin?

Náðist göfugt stefnumið?

 

Gott að muna, enn og aftur;

allir lifa misjöfn kjör.

Þannig enginn er víst skaptur,

við öllu hafi lokasvör.

Býr í okkur undrakraftur

ef við saman stýrum för.

 

 

 

 

 

 

Jólakveðja 2025

I

Finnurðu dálítinn dofa?

Einn daginn mun eflust til rofa

ef safnar þú kröftum

gegn kvölum og höftum.

Gott er sjúkum að sofa.                       

 

II

Væntingar eru út vatnaðar

ef verðmiða snúast um fatnaðar.

Að eltast við „drasl“

er innantómt basl.

Bíða má sér til batnaðar.                     

 

III

Erfiði öllum er gott

enda ber það um vott

stefnumið mýlt.

En streðinu illt                                    

að láta í lekan pott.                              

 

IV

Um það er ekki að fárast

að ævigangan mun klárast.

En oft svo til hagar

að eftirsjá nagar.                                                

Fjör er flestum sárast.                         

 

V

Vinátta sterkur er strengur.

Að stuðningi mikill er fengur

ef allt fer í kekki.

Vantar þó ekki

vini þá vel gengur.                               

 

VI

Ef að til efstu stundar

æviveg keikur skundar

þá öruggast er

að hafa augun hjá sér

því hart bíta konungs hundar.             

 

VII

Sést ef brugðið er Bleik!

Ef böðlast er áfram í reyk!

Í augnabliksfuna

þarf alltaf að muna:

Hóf er best í hverjum leik.                    

 

VIII

Hollt er halla að styðja,

hindrun úr götu að ryðja.

Ef þú ert nær

og um það ert fær,

betra er að iðja en biðja.                      

 

IX

Götur ætíð gangið keik,

Glöð og hnuggin, sterk og veik.

Þó að vel sjáist

um það ekki fáist:

Ellin hallar öllum leik.                         

 

X

Oft sýnist bólsturinn blakkastur,

bjargráðaturninn hvað skakkastur,

og straumröstin hærri,

ef stendur of nærri.

Heima er hundurinn frakkastur.

 

XI

Einstök engin tár

eða brostnar þrár

í heimi hér.

Hefur hver

sín að binda sár.                                 

 

XII

Margt er mannanna mein.

Til bóta er brautin þó bein.

Fyrst: Það þarf

að fá í arf

fleira en auðæfi ein.                             

 

XIII

Bratt er á líf að læra.

Það ljós þarf ungum að færa

að ljósmynda kóðann:

Lengi skal góðan

graut á gólfi hræra.                             

 

XIV

Sértu valtur og veill                             

vittu, þinn er ei feill

ofan að detta

heldur örlagagletta,

því fall er fararheill.

 

XV

Ef að þú efast um sinn

axlaðu frekar þín skinn

og harkaðu‘ af þér,

hér ekkert er

fullreynt í fyrsta sinn.

 

XVI

Er höndin við hjarta þitt köld?

Hífðu frá birtunni tjöld

og allt verður gjallra

því ekki er allra

daga komið kvöld.                               

 

XVII

Þó heiminn sé heilmargt að plaga,

með hugsun margt má laga.   

Ég gefið mér gat

mikinn mat

og marga helgidaga.

 

XVIII

Þó einhver á anda þinn skyggi

undir skín ljóminn þinn dyggi.

Í myrkur flýr bull,

og mundu, að gull

skín, þó á skarni liggi.                         

 

XIX

Við eigum vandratað flest

og á vegunum oft hefur hvesst.

Þó einhver ei bogni

fer hér enginn í logni.

Af misjöfnu börn þrífast best.               

 

XX

Ágirndin áfram keyrir.

Fyrir eyðslu flestir meyrir.

En staldrið nú við

vítt markaðshlið.

Græddur er geymdur eyrir.

 

XXI

Fávisku fátt er til varna

og fljótfærnin, bölvuð a‘tarna.

Þannig heimur er gerður

að höfuðið verður                                            

fótum falli að varna.

 

XXII

Gagnast lítt skyr í skeið

eða skrautleg, ljúffeng sneið

ef þarft ekkert geri,                              

þó að mig beri

hugurinn hálfa leið.

                                  

XXIII

Ljóma af lífi stafar

og lítt hefur orðið til tafar.

Oft má svo vera.

Allir þó bera                                        

eitthvert mein til grafar.

                         

XXIV

Vítt hlaupa sumir um vengin,

vonglaðir, réttu með tengin.

Ef opnum skápinn,

sést í skrápinn.

Amalaus er enginn.                             

 

XXV

Eins og úr helju heimt,

úr huga minningu streymt.

Þegar ljósgeislar fara

leitum við svara.

Betra er geymt en gleymt.

 

XXVI

Mannskepnan háir hildi.

Hver eru lífsins gildi

og siðferðisþrá

þegar að sá

heggur er hlífa skyldi?                                     

 

XXVII

Hress og háttvís mér smeygi

í hárauðar buxur, mig teygi

í bolinn minn víða.

Já, best er að kvíða

ekki ókomnum degi.

 

XVIII

Daglegir flokkadrættir,

drýldnir ruddarnir mættir.

Á flestum má finna

að falsi má linna.

Garður er granna sættir.

 

XXIX

Á mál skal af sanngirni sæst.

Síður ef einn lætur hæst.

Stattu við þitt.

Þekktu og hitt

að flótti er falli næst.

 

XXX

Þekkt er af veraldarveirunum

í vísindarannsóknargeirunum

og alþjóð það sér                                 

að asninn, hann er

auðkenndur á eyrunum.

 

XXXI

Hver sá er kökuna sker

fær kipring í augun á sér.

Einnig vill deila

og eiga það heila

því gleymt er þá gleypt er.                    

 

XXXII

Heyrist oft grobb og gjálfur

gumar um sjálfan sig kálfur.

Sá kappi er enginn

sem klippir á strenginn

né gefur sér gæfuna sjálfur.

 

XXXIII

Margir til metorða teygjast,

að Mammoni líka hneigjast.

En samt, allar stundir,

er siðferðið undir.

Sér lætur hygginn segjast.                   

 

XXXIV

Ef einhver rakar öllu’ að sér

ekkert úr býtum annar ber.

Við reisn að lifa,

í lög þarf skrifa:

Jöfnuður góður allur er.

                                                          

XXXV

Ei kennir ef kulnað er tárið

né kembir, ef visnað er hárið.

Að því gáir:

Ekki tjáir

að búa um banasárið.

 

XXXVI

Dæma orðin dulin.

Dýr eru loforð mulin.

Í sann og veru

sárin eru                                                                     

hættulegust hulin.                                                                 

 

XXXVII

Vor mun fylgja vetri,

varlegt fet, svo metri.

Barnið sér

að biðin er

bráðræðinu betri.                                

 

XXXVIII

Að vera góður og glaður

er gæfa, ef laus við blaður.

Stöðugt að æpa,

er orðhengilsræpa.

Hljóður er hygginn maður.

 

XXXIX

Ef blaut og húmskyggð er heiðin

verður háskaleg fantareiðin

ef aldrei er vægt.

Svo farðu þér hægt.

Greiðfær er glötunarleiðin.

 

XXXX

Ekkert liggi í leynum,

leitum, veltum við steinum.

Sannleika tryggjum

er samfélag byggjum.

Fátt segir af einum.                             

 

XXXXI

Andúð upp vilja keyra,

útlenska niður reyra.

Það fólsku lýsir

því löngum fýsir

eyrun illt að heyra.                              

 

XXXXII

Í dóm nú af drengskap ég legg

deilur um keisarans skegg.

En leikur er patt

ef logið er satt.

Blað skilur bakka og egg.

 

XXXXIII                       

Kannski má stinga á kýlin?

Með kennslu leiðrétta stílinn?

Í Grímsnesi, Súdan

sama er skútan

og jöfn eru bræðra býlin.                     

 

XXXXIV

Tíminn strýkur um strengi,
styrkum höndum – og lengi
órar mann síst
það eitt sem er víst:
-Valt er veraldar gengi-

 

XXXXV

Heyrið mig! Höfum við rödd?

Hvar erum við stödd?

Svo er máldaginn gerður

að í manninum verður

aldrei ágirndin södd.                                        

 

XXXXVI

Þó undan framanum fjari

og fram í gráðið ég stari

þá vonin er heit

og í hjarta mér veit

að kemst þótt hægt fari.

 

XXXXVII

Þó aðdráttaraðferðir þróir

og engu í framhaldi sóir,

eignast vilt allt.

Vita þú skalt:

Ekk’ er allt gull sem glóir.

 

XXXXVIII

Margt hefur mannvonskan hrakið

og margur er stunginn í bakið.

En það boðorð ei efað

að betra er sefað

en illt sem upp er vakið.                      

 

XXXXIX

Sjaldan er sannleikur skýrari,

sókn eftir vindi rýrari

en við hækkandi sól

og hátíðleg jól

því dyggð er gulli dýari.

 

L

Fástu því ekki um amann

við auðævin, völdin og framann.

Veittu gæfuríkt skjól

og gleðileg jól

því maður er manns gaman.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                            

AI: „Assumed intelligence“

Birt á Facebook 15.11.2025

Af því ég hangi í flugstöðinni í Skopje og bíð eftir fari til Luton langar mig að segja stutta sögu, frekar en gera ekkert.

Þannig er, eins og fram hefur komið í mínu daglega „fjasi“, að ég hef undanfarna daga verið á ráð- og námstefnu um menntun í fangelsum. Ráðstefnan var metnaðarfull, vel skipulögð og um margt gagnleg, enda sátum við á fundum og pallborðum hvern dag frá 9-17, nema fyrir hádegi einn dag, þegar þeim sem vildu bauðst leiðsögn um miðbæinn í Skopje. Myndir úr þeirri göngu hefi eg birt hér á fjasinu. Halda áfram að lesa →

Bjarni á Laugarvatni

„ótrauður baráttumaður fyrir hugsjónum sínum“
 
 
 
Gylfi Þorkelsson
(Skrifað sem lokaverkefni í námskeiðinu „Forystuhlutverk stjórnenda í opinberum rekstri“
við Háskóla Íslands, félagsvísindadeild – Opinber stjórnsýsla, MPA, vor 2010)
 

 

Inngangur                       

Um aldamótin 1900 fór bylgja framfarahugsjóna og bjartsýni um íslenskar byggðir. Sjálfstæðisbaráttan var í fullum gangi og ýmsar tækni- og atvinnuframfarir gáfu fyrirheit um betri tíð. Fólk sem var þá á hátindi ævi sinnar, eða ólst í blóma lífsins upp við þessar hugsjónir, er kallað einu nafni „aldamótakynslóðin“. Í þeim hópi var árið 1900 ellefu ára gamall strákur austan úr Landeyjum, Bjarni Bjarnason, síðar jafnan kenndur við Laugarvatn. Þrátt fyrir föðurmissi á unga aldri, flutninga og kröpp kjör í æsku, komst strákur til manns, sótti sér menntun og tók stóran þátt í baráttunni fyrir bættum hag íslenskrar alþýðu, ekki síst bændafólks, með því að tryggja því aðgang, fyrst að almennri grunnmenntun, en síðar framhaldsmenntun. Halda áfram að lesa →

Til Önnu Maríu – 14.08.2024

I

Orð

geta með engu móti

náð

utan um allt

 

II

Engin orð

fá lýst fegurðinni

þegar sólin

skríður upp

á himininn

og speglast

í vatninu heima

 

III

Engin orð

fá lýst fullkomnuninni

í tærri fjallalind

eða bliki

í djúpbláum

augum

 

IV

Engin orð

fá lýst

brumandi

blómknappi

eða brosi

blíðra vara

 

V

Engin orð

fá lýst

fjallasýn

undir heiðum himni

eða hlýjunni

í ástföngnu hjarta

 

VI

Það er gaman

og gott

að vera ungur

og ástfanginn,

leiðast á veg

vitandi

að veröldin

hefur býsnin öll

upp á að bjóða

sem bergja má

endalaust af

með opnum huga,

gjörvri hönd

og hlýju hjarta

 

VII

Þannig ert þú

í pottinn búin

og að þér safnast því

býsnin öll

af heimsins gæðum;

gleði

og góðum stundum

í minningamalinn

 

VIII

Það er gott

og gaman

að vera ástfanginn

og eldast saman,

sitja í innsta hring

og ástvinir

allt um kring

 

IX

„Sól rís,

sól sest“

 

Og þó enginn sé efi

hvort

-aðeins hvenær-

 

fegursta blómið

í beðinu

fölnar og deyr,

 

fagna ber því

 

-hverju sem framtíðin

finna kann upp á-

 

að ferðin hingað

var farsæl

og förunautunum

líklega best